PROSES PILIHAN RAYA

PILIHAN RAYA

MAKSUD PILIHAN RAYA

·       Pilihan raya ialah satu makanisme untuk memberi peluang kepada rakyat melaksanakan hak demokrasinya untuk menentukan kerajaan baik diperingkat persekutuan ataupun negeri

·       Pilihan raya juga merupakan satu proses untuk memilih wakil rakyat yang akan memerintah di peringkat negeri mahupun persekutuan

·       Pemilihan ini dilakukan secara sulit dan ketelusan penggundian melalui prosedur yang kemas dan teratur

·       Pengiraan undi dilakukan secara terbuka

·       Calon yang mendapat undi terbanyak dikira sebagai menangi. Kemenangan tetap dikira walaupum dengan majority mudah

·       Pilihan raya adalahn satu ciri penting dalam system demokrasi berparlime di Malaysia

SEJARAH PILIHAN RAYA DI MALAYSIA

Ø Pada 27 Julai 1955, Pilihan Raya persekutuan yang pertama di tanah melayu telah diadakan

Ø ANTARA PARTI YANG MENGAMBIL BAHAGIAN:

·       Parti Perikatan (52 kerusi)

·       Parti Negara (Dato Onn) (33 orang calon)

·       Parti Islam Se-Tanah Melayu (PAS) (11 orang)

·       Parti Buruh, Parti Kemajuan Perak, Pertubuhan Kebangsaan Perak dan Pertubuhan Melayu

Ø Parti Perikatan memenangi 51 daripada 52 buah kerusi yang dipertandingkan. Sebuah kerusi dimenangi oleh PAS

Ø Pilihan Raya Persekutuan telah memulakan era baharu dalam perkembangan politik di Malaysia

Ø Dalam system demokrasi berparlimen, rakyat penentu kepada pembentukan kerajaan melalui Pilihan Raya

Ø Diadakan 5 tahun sekali

Ø Untuk memilih wakil parlimen menerajui negara dan memilih wakil dewan undangan negeri untuk mengetuai kerajaan negeri

Ø Dalam keadaan tertentu, YDPA boleh mengarahkan supaya pilihan raya diadakan lebih awal dari tarikh sebenar

Ø Sekiranya YDPA membubarkan parlimen, pilihan raya mesti diadakan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran parlimen dan dewan undangan negeri

Ø Sabah dan Sarawak tempohnya lebih panjang iaitu 90 hari kerana ramai antara pendudukan yang tinggal dikawasan pendalaman

FUNGSI PILIHAN RAYA

·       Menubuhkan sebuah kerajaan demokrasi

·       Mengekalkan pucuk kepimpinan

·       Memberi peluang kepada rakyat untuk memilih dan menukar pucuk pimpinan

·       Pemilihan calon bagi mengisi jawatan tertinggi kerajaan

·       Meneruskan legasi negara demokrasi berparlimen

·       Menguatkan kestabilan dan legitimasi dalam sesebuah organisasi dan komuniti politik

SURUHANJAYA PILIHAN RAYA

v Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) (Election Commssion of Malaysia) ialah sebuah suruhanjaya yang menyelia, mengelola dan bertanggungjawab dalam urusan Pilihan Raya di Malaysia

v Perkara 114 Perlembagaan Persekutuan Malaysia memberikan kuasa kepada SPR untuk mengadakan pilihan raya umum ke atas Dewan Rakyat dan Dewan Undangan Negeri

v Pilihan Raya Kecil jika ada berlaku kekosongan

v Ditubuhkan pada 4 September 1957

KEANGGOTAAN SPR

·       Semasa penubuhan, SPR diangotai oleh seorang pengerusi dan dua orang ahli

·       Penubuhan Malaysia 1963, bilangan ahli SPR bertambah kepada 3 orang berasal daripada Sabah atau Sarawak dan dilantik secara bergilir-gilir

·       Datuk Abang Haji Marzuki bin Nor dari Sarawak ahli pertama yang mewakili kedua-dua negeri berkenaan

·       Tahun 1981, pindaan ke atas perkara 114 Perlembagaan Persekutuan dibuat bagi membolehkan pelantikan seorang timbalan pengerusi

·       Encik Abdul Rahman bin Abu Hassan merupakan orang pertama yang mengisi jawatan timbalan pengerusi

·       2002, pindaan kepada perlembagaan diluluskan bagi menambah keanggotaaan SPR menjadi 7 orang

Ø Pengerusi

Ø Timbalan Pengerusi

Ø 5 orang ahli termasuk seorang dari Sabah dan seorang dari Sarawak

·       Ahli SPR dilantik oleh YDPA selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja

·       Syarat kelayakan Ahli SPR:

Ø Berumur tidak lebih daripada 65 tahun

Ø Seorang yang tidak muflis

Ø Tidak memegang jawatan bergaji yang lain

Ø Bukan mana-mana ahli politik dari mana-mana Majlis Parlimen dan Dewan Undangan Negeri

·       Suruhanjaya ini membentuk sebuah urus setia yang diketuai oleh seorang setiausaha

·       SPR merupakan sebuah badan yang bebas daripada pengaruh politik

·       Setiausaha berperanan sebagai Ketua Pentadbir dan Ketua Eksekutif urus setia dibantu sekumpulan kakitangan awam

·       Urus setia SPR diwajibkan mengikut garis panduan dan dasar-dasar SPR

·       SPR menubuhkan cawangan dikenali sebagai pejabat pilihan raya negeri disetiap negeri negeri kecuali Perlis dan Wilayah Persekutuan Labuan

·       Setiausaha yang pertama Encik H. Cassidy yang berkhidmat dari tahun 1957-1958

·       SPR termaktub dalam perkara 113-120 perlembagaan persekutuan berperanan menyelia dan menjalankan proses demokrasi negara melalui pilihan raya yang adil dan bersatu

FUNGSI SURUHANJAYA PILIHAN RAYA

Ø Menjalankan urusan pendaftaran pemilih dan penyemakan daftar pemilih

Ø Menjalankan pilihan raya umum dan pilihan raya kecil

Ø Mendaftarkan calon-calon yang bertanding dan memastikan calon-calon menemui kriteria dan kelayakan yang diperlukan

Ø Mengkaji dan membuat persempadanan bahagian-bahagian pilihan raya

SISTEM PILIHAN RAYA

·       Tahun 1957, Malaysia mengenalkan system politik pelbagai parti yang mana parti politik yang memperoleh majority kerusi di Parlimen atau Dewan Undangan Negeri boleh menubuhkan Kerajaan Persekutuan atau Negeri

·       Sistem yang digunakan “First-Past-The-Post-System”

·       Beberapa undang-undang dan peraturan telah digubalkan:

Ø Perlembagaan Persekutuan

Ø Perlembagaan Negeri

Ø Akta Pilihan Raya 1958 (Akta 19)

Ø Akta Kesalahan Pilihan Raya, 1954 (Akta 5)

Ø Peraturan-peraturan (Perjalanan Pilihan Raya) Pilihan Raya 1981

Ø Peraturan-peraturan (Pendaftaran Pemilih) Pilihan Raya 2002

Ø Peraturan-peraturan (mengundi melalui Pos) Pilihan Raya 2003

·       Tidak mempunyai kaitan secara langsung dengan proses pilihan raya tetapi memainkan peranan dalam kelancaran perjalanan pilihan raya

Ø Akta Polis 1962

Ø Akta Hasutan 1970

Ø Akta Rahsia Rasmi 1972

Ø Akta Keselamatan Dalam Negeri 1960

BILANGAN KERUSI/KAWASAN

·       Seseorang calon dipilih untuk mewakili penduduk-penduduk sesuatu bahagian pilihan raya di Parlimen atau Dewan Undangan Negeri

·       Sehingga kini terdapat 222 kerusi Dewan Rakya (Parlimen)

·       576 kerusi Dewan Undangan Negeri

PERSEMPADANAN SEMULA BAHAGIAN-BAHAGIAN PILIHAN RAYA

·       Sebahagian daripada fungsi utamanya, SPR bertanggungjawab mengkaji semula sempadan bahagian Pilihan Raya Parlimen dan Negeri

·       SPR perlu menjalankan kajian ini setiap tidak kurang daripada 8 tahun

PENDAFTARAN PEMILIH

·       Elemen penting dalam system pilihan raya ialah seseorang pemilih itu mestilah mendaftar dengan SPR

·       Sebelum dia boleh mengundi dalam pilihan raya bagi Dewan Rakyat atau Dewan Undangan Negeri

·       Syarat layak mendaftar sebagai pengundi:

Ø Seorang warganegara Malaysia

Ø Berumur tidak kurang daripada 21 tahun pada tarikh kelayakan

Ø Seorang penduduk dimana-mana bahagian pilihan raya di Malaysia

Ø Tidak hilang kelayakan

SEMAKAN DAFTAR SEMULA

·       Dijalankan sepanjang tahun seperti diperuntukkan dalan undang-undang

·       Daftar-daftar pemilih baharu disediakan setiap tiga bulan sekali

·       Pendaftaran tersebut dipamerkan selama 7 hari bagi tujuan tuntutan dan bantahan

·       Setelah mempertimbangaan tuntutan dan bantahan melalui siasatan awam

·       Daftar pemilih tahun berkenanaan akan disahkan oleh Suruhanjaya dalam tempoh sebulan

·       Semasa semakan daftar induk, nama-nama pemilih yang sudah meninggal dunia dan sudah hilang kelayakan akan dikeluarkan daripada daftar berkenanaan

KELAYAKAN CALON

·       Calon yang bertanding lebih mewakili sesuatu parti atau bertanding sebagai calon bebas

·       Syarat-syarat untuk menjadi calon:

Ø Warganegara Malaysia dan bermastautin dinegara ini

Ø Berumur tidak kurang daripada 21 tahun pada hari penamaan calon

Ø Tinggal dinegeri dimana dia akan bertanding

·       Seorang calon yang akan hilang kelayakannya sekiranya:

Ø Telah didapati atau diistiharkan tidak siuman

Ø Bankrap

Ø Memegang jawatan berkepentingan office di profit

Ø Gagal dalam mengemukan laporan perbelanjaan pilihan raya

Ø Telah didapati bersalah di mahkamah di Malaysia dan dijatuhi hukuman penjara dalam tempoh tidak kurang dari setahun atau denda tidak kurang dari RM2000 dan belum mendapat pengampunan

Ø Telah memperoleh kewarganegaraan asing

PERMULAAN PILIHAN RAYA DAN PROSES PENAMAAN CALON

·       Pilihan raya untuk dewan rakyat dan dewan undangan negeri diadakan sekali dalam tempoh 5 tahun. Kecuali jika dewan dibubarkan lebih awal

·       Pilihan Raya Umum diadakan dalam tempoh  60 hari selepas tarikh perbubaran

·       Pilihan Raya Kecil juga diadakan dalam tempoh 60 hari dari tarikh kekosongan disebabkan:

Ø Kematian

Ø Peletakkan jawatan

Ø Seseorang ahli dewan rakyat atau dewan undangan negeri itu hilang kelayakan

·       Tarikh kekosongan kerusi akan ditetapkan oleh SPR

·       Pilihan Raya Umum atau Pilihan Raya Kecil bermula dengan pengeluaran writ pilihan raya oleh SPR kepada pengawai pengurus

·       Pada masa yang sama, satu notis akan diwartakan untuk menetapkan tarikh-tarikh haru penamaan calon dan hari mengundi

·       Hari penamaan calon merujuk kepada hari yang telah ditetapkan oleh SPR bagi calon-calon mengemukakan kertas-kertas penamaan untuk bertanding dalam pilihan raya kepada pengawai pengurus

·       Kertas-kertas penamaan calon boleh dikemukakan oleh:

Ø Calon

Ø Pencadang

Ø Penyokong

Ø Salah seorang daripada mereka

·       Antara jam 9 pagi hingga 10 pagi pada hari penamaan

·       Akan dipamerkan dari 10 pagi hingga 11 pagi untuk diteliti dan menerima sebarang bantahan

·       Dalam kes dimana seorang calon sahaja yang dicadangkan pengawai pengurus akan mengisytiharkan calon itu menang tanpa bertanding

DEPOSIT

·       Wang deposit berjumlah RM10000 bagi kerusi Parlimen

·       RM5000 bagi kerus Negeri

·       Perlu diserahkan kepada pengawai pengurus sebelum atau pada hari penamaan calon

·       Calon akan hilang wang deposit jika gagal memperoleh 1/8 daripada jumlah undi yang diperoleh semua calon yang bertanding dalam sesuatu bahagian pilihan raya

PENGGUNAAN SIMBOL

·       Seseorang calon yang mewakili sesuatu parti politik boleh menggunakan symbol parti jika dia mendapat kebenaran bertulis dari ketua parti

·       Calon-calon bebas perlu memilih mana-mana simbol yang telah disediakan oleh SPR untuk dicetak pada kertas-kertas undi

KEMPEN

·       SPR telah merangka peraturan-peraturan khas untuk berkempen seperti:

Ø Akta Kesalahan Pilihan Raya (Pindaan) 2002

·       Kempen dimulai selepas proses penamaan calon dan mesti diberhentikan pada jam 12.00 tengah malam sebelum hari mengundi

·       SPR mempunyai kuasa untuk melantik pengawai penguat kuasa dam membentuk pasukan-pasukan di setiap bahagian pilihan raya parlimen jika diperlukan

·       Dianggotai oleh:

Ø Pengawai penguatkuasa

Ø Seorang wakil dari Ibu Pejabat Polis Daerah

Ø Seorang wakil dari pihak berkuasa tempatan

Ø Seorang wakil tiap-tiap parti

·       Pengawai penguat kuasa bertanggungjawab kepada pengawai pengurus

·       Tugas pasukan adalah untuk memantau bahan-bahan kempen, ceramah-ceramah pilihan raya dan perhimpunan umum. Supaya peraturan-peraturan pilihan raya tidak dilanggar

·       SPR menubuhkan jabatan kuasa pada peringkat pusat/ negeri/bagi memberikan penerangan kepada parti-parti politik, calon-calon atau agen-agen dan petugas-petugas parti mengenai undang-undang dan peraturan pilihan raya

·       Kempen pilihan raya melibatkan:

Ø Pengedaran risalah dan surat

Ø Poster

Ø Ceramah tertutup dan ceramah umum

Ø Kempen dari rumah ke rumah

·       Parti-parti politik dibenarkan membentangkan dan menjelaskan manifesto masing-masing

·       Boleh menggunakan media elektronik

·       Deposit dipulangkan jika calon-calon menanggalkan poster, sepanduk dan sebagainya dalam tempoh 14 hari selepas hari mengundi

·       Dalam tempoh berkempen, polis akan mengeluarkan garis-garis panduan kepada calon-calon yang bertanding

HARI MENGUNDI

·       Hari mengundi adalah hari pemilih membuang undi

·       Hari mengundi bermula dari selepas jam 12 tengah malam dan berakhir dengan pengumuman keputusan pilihan raya

·       Waktu membuang undi 8 pagi hingga 5 petang

·       Kawasan pendalaman unit-unit bergerak digunakan waktu mengundi berbeza

·       SPR akan mengeluarkan notis tentang:

Ø Tarikh mengundi

Ø Lokasi mengundi

Ø Waktu mengundi disemua lokasi mengundi

Ø Lokasi pusat pengiraan dan penjumlahan undi

·       Setiap tempat menggundi mempunyai seorang ketua tempat mengundi yang mengawal selia proses pengundian dibantu oleh kerana pengundi dan kerana mengira undi

BARUNG SPR

·       Melarang calon daripada mendirikan pondok dimana pusat mengundi dikawasan tempat calon itu bertanding

·       Parti-parti politik dibenarkan untuk mengadakan bilik operasi. Pondok itu terletak diluar jarak 50 meter dari pusat mengundi

·       SPR akan mendirikan barung SPR di pusat mengundi

·       Tujuan barung-barung ini didirikan adalah untuk membantu pemilih-pemilih menyemak nombor siri mereka dan saluran supaya pengundian berjalan dengan teratur

KEBENARAN UNTUK MEMASUKI TEMPAT MENGUNDI

·       Pemilih-pemilih yang nama terdapat didalam daftar pemilih sahaja boleh dibenarkan masuk untuk membuang undi

·       Kad pengenalan pemilih digunakan sebagai pengenalan diri dan perlu ditunjukkan di tempat mengundi

·       Hanya pegawai-pegawai yang berikut dibenarkan memasuki tempat menggundi:

Ø Ahli dan pegawai suruhanjaya pilihan raya

Ø Ketua tempat mengundi dan kakitangannya

Ø Calon-calon dan wakil calon

Ø Agen-agen mengundi dana gen menggira undi

Ø Mereka yang dibenarkan oleh SPR

CARA-CARA MENGUNDI

·       Seorang pemilih hanya boleh memangkah seorang calon

·       Dengan menandakan “X” bersebelahan nama calon yang dipilih

·       Selepas menandakan kertas, pengundi perlu melipatkannya mengikut garisan di kertas undi

·       Memasukkan ke dalam peti undi yang disediakan

·       Jika pilihan raya serentak mestilah dimasukkan berasingan yang telah ditandakan dengan sama ada “PARLIMEN” dan “NEGERI”

UNDI POS

·       Undi pos dihantar dengan pos seawal yang mungkin kepada pemilih yang layak mengundi melalui pos

·       Mesti sampai kepada pengawai pengurus selewat-lewatnya 5 petang pada hari mengundi

·       Prosedur-prosedur yang lengkap telah disediakan bagi menjaga kerahsiaan undi

PENGIRAAN DAN PENJUMLAHAN UNDI

·       Pengiraan dijalankan oleh ketua tempat undi atau disebuah pusat pengiraan undi

·       Semasa undi dikira. Yang dibenarkan sahaja ialah:

Ø Ahli-ahli dan pengawai SPR

Ø Pengawai yang dilantik SPR

Ø Kerani mengira undi

Ø Calon, wakil, agen mengira undi

·       Ejen-ejen calon untuk memastikan pengiraan undi dijalankan mengikut proses yang betul

·       Memastikan urusan pengiraan undi itu betul, adil dan telus

·       Selesai pengiraan undi, keputusan pengundian akan dikemukakan kepada pengawai pengurus

·       Pengawai pengurus akan mengisytiharkan calon yang mendapat undi majoriti sebagai wakil yang terpilih

PETISYEN PILIHAN RAYA

·       Keputusan pilihan raya boleh dicabar di mahkamah. Petisyen boleh dibuat atas sebab-sebab berikut:

Ø Sogokan/peras ugut atau sebarang salah laku yang mungkin telah menjejaskan pilihan raya

Ø Ketidakpatuhan undang-undang dan peraturan pilihan raya oleh mana-mana pihak

Ø Perbuatan rasuah atau perbuatan menyalahi undang-undang yang dilakukan oleh calon dan ejen-ejen

Ø Calon atau ejen didapati tidak layak menyertai pilihan raya

·       Petisyen mesti dikemukakan kepada mahkamah tinggi dalam masa 21 hari selepas tarikh keputusan pilihan raya disyorkan dalam warta

·       Selepas pembicaraan, jika hakim memutuskan bahawa  pilihan raya terbatal

·       SPR akan mengeluarkan notis pilihan raya baharu akan diadakan

PENYATA PERBELANJAAN PILIHAN RAYA

·       Seseorang calon boleh membelanjakan wang bagi pilihan raya, tetapi tidak boleh melebihi:

Ø RM 200000 bagi Dewan Rakyat

Ø RM 100000 bagi Dewan Undangan Negeri

·       Laporan perbelanjaan mestilah dihantar kepada pengarah pilihan raya negeri dalam tempoh 31 hari selepas tarikh keputusan pilihan raya disyorkan dalam warta

·       Kegagalan dalam mengemukakannya dalam tempoh yang ditetapkan merupakan satu kesalahan di bawah akta kesalahan pilihan raya 1954

PENYIMPANAN DAN PELUPUSAN

·       Satu aspek penting ialah penyimpanan kertas-kertas undid an dokumen-dokumen lain yang berkaitan

·       Dokumen ini mestilah disimpan didalam peti-peti khas dan dikunci dengan disaksikan oleh ejen-ejen calon

·       Peti-peti khas ini akan disimpan selama 6 bulan dibawah penjagaan pengawai pengurus

·       Pengarah pilihan raya negeri akan menyimpan daftar pemilih bagi menjamin kerahsiaan undi

·       Peti hanya boleh dibuka atas arahan Hakim Mahkamah Tinggi, jika ada kes petisyen

·       Selepas 6 bulan, pengawai pengurus (arahan SPR) akan melupuskan kertas-kertas undi dan dokumen berkenaan

·       Pengawai pengurus akan mengemukan sijil pelupusan kepada pengarah pilihan raya